Javakhk Music
Armenian English Russian

Գուսան Ֆիրաղի, կենսագրական

Gusan Firaghi, biography
Гусан Фираги, биография

Բանաստեղծությունները | Lyrics (in Armenian) | Поэзия (на армянском)

Կենսագրությունը` Դ. Բագրատունի

Իր ժամանակին Ջավախքում ճանաչված աշուղ է եղել Ֆիրաղին։ Նա հայ աշուղական գրականության մեջ մտել է երկու երգով՝ «Գիշեր-ցերեկ», «Խարապա էր» («Հայ աշուղներ», 1937 թ., Երան)։ Չնայած բազմաթիվ երգերի հեղինակ էր, սակայն բացի այդ երկուսից, մյուսները ոչ մի տեղ չեն տպագրվել, և ոչ ոք հոգ չի տարել այդ մասին։ Աշուղ դառնալու ցանկությունը երգչի մոտ առաջացել է դեռևս երիտասարդ հասակում, երբ իրենց գյուղում ելույթներ էին ունենում տարբեր վայրերից ժամանած գուսանները։

Ֆիրաղին` Սարդար Պապոյանը, ծնվել է Ախալքալաքի գավառի Դադեշ գյուղում: Ծնված թիվը հայտնի չէ, մահացել է 1921 թվականին։ Նա եղել է ինքնուս աշուղ, ոչ մի վարպետի մոտ չի սովորել, չնայած դրան, նրա համբավը շուտով դուրս է եկել գյուղի սահմաններից։ Լինելով սրամիտ ուշիմ` աշուղական մրցույթների ժամանակ աչքի է ընկել իր առաջադրած հարցերով և պատասխաններով։ Ժամանակ առ ժամանակ գուսանը ընկերակցել է նշանավոր աշուղների հետ մեկնել Ալեքսանդրապոլ մրցույթներին մասնակցելու նպատակով։ Ջավախքի աշուղներից Ֆիրաղին մտերմական կապեր է ունեցել Սիայու, Ջիվանու, Թիֆիլու և այլոց հետ։
Մի առանձին համակրանքով էր վերաբերվում Ջիվանու նկատմամբ և շատ հարցերում խորհրդակցում նրա հետ։
Աշուղի մոտ բարձր էին պատմելու, երգելու ունակությունները, հասարակությունը նրա ելույթները լսում էր մեծ հետաքրքրությամբ։ Առանձնապես լավ էին գնահատվում երգախառն հեքիաթները։

Ֆիրաղին իր երգերի համար ինքնուրույն երաժշտություն չի ունեցել, բացառությամբ մի քանիսի։ Նա իր երգերն ու տաղերը կատարել է արևլյան երաժշտության եղանակներով, երբեմն էլ օգտագործել է հայ ժողովրդական երգերի մեղեդիները։

Ֆիրաղին հանպատրաստից երգեր հորինելու մեջ կատարյալ վարպետ է եղել։
Մյուս գուսանների նման Ֆիրաղին ևս ամեն տեսակ զրկանքներ է կրել։ Նա չի կարողացել կարգավորել ընտանիքի նյութական դրությունը, իսկ 1918 թվականի գաղթի ժամանակ կանգնում է կործանման վտանգի առջ։ Դրա համար էլ համագյուղացիները նրան կոչում էին «Տժիր» մականունով, այսինքն` ժիր չէր։
Աշուղը իր երգերի մի մասը հորինել է թուրքերեն լեզվով։ Մարդկանց հիշողության մեջ պահպանվել են աննշան քանակությամբ երգեր, գրի չառնելու պատճառով կորստի են մատնվել շատ երգեր։
Գուսանը արձագանքել է աշխատավորներին հուզող հարցերին, նա դժգոհում էր տիրող կարգերից անարդարություններից։ Զառամյալ աշուղը կյանքին հրաժեշտ է տալիս հետյալ տողերով.

Այս աշխարհում դարդիս մի ճար չգտա,
Խոր վշտերս ծով են դարձել, ես կերթամ,
Զօր ու գիշեր հանգիստ չունեմ, քուն չունեմ,
Իմ ցավերը սայլի բարձած` ես կերթամ։

Ֆիրաղու երգերի մի մասը հորինված է կրոնական - աստվածաշնչային մոտիվներով, նա շատ երույթներ վերագրում էր բախտին կամ ճակատագրին, երգիչը հաճախ էր դիմում աստծու ողորմությանը` «Ստեղծող, Ֆիրաղին եմ, աղերսում եմ քեզ» այլն։

Մի առանձին ջերմությամբ են հնչում գուսանի սիրային երգերը, որոնք բովանդակում են անկեղծ սիրո էությունը։ Ի դեպ, դրանք հիմնականում թարգմանվել են թուրքերենից և բավականին տուժել են։
Ֆիրաղին իր երգերը նվիրաբերել է չարքաշ կյանք վարող աշխատավոր ժողովրդին դարձել նրա վշտակիցը և դրա համար էլ մեր օրերում հասարակությունը վառ է պահում ժողովրդական երգչի հիշատակը։

 

Top


English:

Gusan Firaghi

Biography written by D. Bagratouni

Firaghi used to be a renowned ashough in Javakhk. He entered Armenian ashough literature with two songs: ‘’All Day and Night Long’’, ‘’Kharapa er’’ (‘’Armenian Ashoughs’’, 1937, Yerevan). Despite the fact that he was the author of a lot of songs, however, besides these two song, others were not printed anywhere and no one cared about it. He wanted to become an ashough in youth, when gusans, who arrived from various settlements, sang in their village. Firaghi – Sardar Papoyan – was born in the village of Dadesh, Akhalkalak region. His birth-day is unknown, he died in 1921. He was a self-educated ashough, no one taught him, however, his glory soon spread outside his village’s borders. Being witty and sharp, during ashough competitions he was notable for questions put forward and corresponding answers. From time to time the gusan left for Alexandropol to participate in competitions with famous ashoughs. As for Javakhk ashoughs, Firaghi was on good terms with Siayi, Jivani, Tifili and others. He treated Givani with a peculiar sympathy and consulted him on a lot of issues. The ashough could tell stories and sing very well, public listened to him with great interest. Fairy-tales, accompanied with singing, were especially highly appreciated.

Firaghi did not compose music for his songs, with the exception of several ones. He performed his songs and poems with the accompaniment of eastern melodies; sometimes he also used the melodies of Armenian national songs.

Firaghi was good at composing offhand songs. Like other gusans, Firaghi also suffered privations. He was unable to improve his family’s material standing, and during migration in 1918 he faced the danger of perdition. That is why fellow-villagers called him ‘’Tjir’’, which means ‘’not active’’. The ashough composed a number of his songs in Turkish. A few songs have been preserved in people’s memory; a lot of songs were lost, since they had not been written. The ashough responded to issues urgent for workers, he aired discontent with the ruling system and injustice. A part of Firaghi’s songs were composed by religious-biblical motives, he explained a lot of phenomena by fate or destiny, the singer often appealed to God’s mercy: “Creator, I am Firaghi, I beg you’’, etc.

Gusan’s love songs sound with special warmth, which expresses the essence of love. By the way, they were mainly translated from Turkish and suffered a lot.

Firaghi devoted his songs to working people, whose life was difficult; he compassionated them, that’s why nowadays public has hold the memory of the people’s singer in remembrance.

 

Top


Russian:

Гусан Фираги

Составитель биографии Д. Багратуни

Фираги в свое время был известным ашугом в Джавахке. В армянскую ашугскую литературу вошли две его песни – «Ночь-день», «Харапа эр» («Армянские ашуги», Ереван, 1937г., ). Несмотря на то, что он был автором многочисленных песен, однако, помимо этих двух, ни одна из них нигде не была напечатана, никто об этом не позаботился. Желание стать ашугом у певца возникло еще в молодом возрасте, когда в их деревне выступали приезжавшие из разных мест гусаны.

Фираги – Сардар Папоян. Родился в деревне Дадеш Ахалкалакского уезда. Дата рождения неизвестна, умер в 1921 году. Он был ашугом-самоучкой, ни у какого мастера не учился, несмотря на это, в скором времени его слава вышла за пределы деревни. Будучи остроумным, сообразительным, во время ашугских состязаний он отличался задаваемыми вопросами и ответами. Время от времени гусан сопровождал знаменитых ашугов, отправлялся в Александрополь для участия в конкурсах. Фираги поддерживал тесные связи с такими джавахкскими ашугами, как Сиаи, Джавани, Тифили и др.

С особой симпатией он относился к Дживани и во многих вопросах советовался с ним. Ашуг обладал большими способностями рассказчика, певца, публика слушала его выступления с большим интересом. Особенно ценили его сказки, сопровождающиеся пением. Своих мелодий для песен у Фираги не было, за исключением нескольких. Свои песни и стихи он исполнял под восточные мотивы, иногда использовал мелодии армянских народных песен.

Фираги был настоящим мастером сочинения песен экспромтом.
Подобно другим гусанам, Фираги также терпел всякого рода лишения. Он не мог наладить материальное положение семьи, а во время эмиграции 1918 года ему грозила гибель. Поэтому односельчане прозвали его «Тжир» (то есть неловкий). Часть своих песен ашуг сочинил на турецком языке. В памяти людей сохранилось незначительное количество песен: из-за того, что песни не записывались, многие из них утеряны. Гусан откликался на вопросы, волнующие трудящихся, он выражал недовольство по поводу несправедливости царящего строя. Часть песен Фираги сочинена на религиозно-библейские мотивы, многие свои выступления он объяснял роком или судьбой, певец часто обращался к милости Божьей: «Творец, я, Фираги, молю Тебя» и т.д.

С особой теплотой звучат любовные песни гусана, заключавшие в себе сущность искренней любви. Кстати, они в основном были переведены с турецкого языка и от этого в достаточной степени проиграли. Фираги посвящал свои песни трудовому народу, у которого была тяжелая жизнь, сочувствовал ему, и поэтому в наши дни люди хранят память о народном певце. 

 

Top

 
 
Copyright © 2008 - Javakhk Songbook
Reproduction in full or in part is prohibited without reference to
JavakhkMusic.com