Javakhk Music
Armenian English Russian

Havasi

Գուսան Հավասի, կենսագրական

Gusan Havasi, biography
Гусан Аваси, биография

Բանաստեղծությունները | Lyrics (in Armenian) | Поэзия (на армянском)
Ձայնագրություններ
| Audio records | Aудиозаписи

Կենսագրությունը` Դ. Բագրատունի

Գուսան Հավասին ծնվել է անցած դարի վերջերին, սկսել է ստեղծագործել քսաներորդ դարի առաջին տասնամյակում և համնդհանուր ճանաչման է արժանացել երեսունական թվականներին։ Նա մեր օրերի գուսանների ավագ սերնդի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչն է, որի երգերը աչքի են ընկնում թեմատիկայի բազմազանությամբ և գեղարվեստական բարձր արժանիքներով։

Մոտավոր հաշվումներով Հավասին գրել է 2000 երգ և 1500 քառյակ,130-ի չափ էլ հորինել է մեղեդիներ։ Նրան են պատկանում նաև ,Հյուսիսային արևե, "Դավաճան Արփիկը", "Աշխենը Սուրիկը"  և այլ հեքիաթներ։ Այս տվյալները անվանի գուսանի ստեղծագործական կարողությունների չափանիշն են։ Հավասին արձագանքել է իր ստեղծագործական ժամանակաշրջանի բոլոր հարցերին. գրել է խրատական, կենցաղային, սատիրական երգեր։ Նրա երգերի մեջ առանձնակի տեղ են գրավում սիրային ոտանավորները։ Հետագա տարիներին, արդեն լայն ճանաչում գտած գուսանը, իր երգացանկը հարստացնում է իր ժամանակների  կյանքի մոտիվներով գրած գործերով։ Հավասու ստեղծագործական միտքը բորբոքում է հայրենիքի սերը՝ Հայաստանի, Երևանի սերը, որն ավելի բարձր է գնահատում, քան սիրած յարի նկատմամբ ունեցած սերը. "Կուզեմ անդադար, թողած սեր ու յար, երգել քեզ համար, Հայրենիք", ("Հայրենիք")։ Նույն շնչով են գրված "Հայաստանի սիրուն սարեր", "Երիտասարդ Հայաստան", "Շինարար կյանք", "Սովետական կես դարը"  և այլ երգեր։ Գյուղի նվաճումները ոգևորում էին գուսանին, այդ բնագավառի բազմաթիվ հարցեր նա արծածել է իր երգերում։ Գուսանը շատ երգեր ունի նվիրված բանակին, Հայրենական պատերազմին, իր սիրելի Ջավախքին և այլն։

* * *

Գուսան Հավասին՝ Արմենակ Պարսամի Մարկոսյանը, ծնվել է 1896 թվականին Ծալկայի շրջանի Այազմա գյուղում, հողազուրկ գյուղացու ընտանիքում։ Երեք տարեկան հասակում ծաղիկ հիվանդությունը Արմենակին զրկում է տեսողությունից։ Որդուն բուժելու ծնողների գործադրած ջանքերը ապարդյուն են անցնում... Երեխան ընդմիշտ մնում է տեսողաթյունից զրկված.

Անգութ աշխարհ, ինձ դարդ տվիր անփարատ,
Կարծես ես քո որդին չէի հարազատ,
Այլոց համար բարի մայր ես գթառատ,
Անգութ աշխարն, իմ ջիգյարը դաղեցիր,
Դաղեցիր ու վերքերիս աղ շաղեցիր։

Արմենակի ծանր վիճակը շատ էր մտատանջում ծնողներին, նրանք ելք են որոնում, որպեսզի երեխան ապագայում մի զբաղմունք ունենա։ Հայրը գյուղում հայտնի երգասաց էր և հեքիաթներ պատմող։ Նա Արմենակի մոտ նկատում է ձայնային լավ տվյալներ ու երգելու ունակություններ և որոշում է որդուն ուղարկել աշուղի մոտ սովորելու։ Այստեղ Պարսամին օգնության է հասնում հարևան գյուղի բնակիչ աշուղ Դովրանը։ Վերջինս Արմենակին սովորեցնում է սազ նվագել որոշ գիտելիքներ է հաղորդում գուսանական արվեստից։
Արդեն տասներկու տարեկան հասակում Արմենակը, ընկերակցելով տեղի աշուղների հետ, շրջագայում է գավառի գյուղերում։

Հայրը անձամբ ճանաչում էր Ախալքալաքի գավառի Սուլդա գյուղի նշանավոր աշուղ Թիֆիլուն և որդուն ուղարկում է նրա մոտ` սովորելու։ Արմենակը Սուլդայում մնում է մոտ երկու տարի, վարպետը նրան հռչակում է աշուղ և տալիս է աշուղական անուն՝ Հավասի։ Հավասի " հավաս" բառից է, որը հայերեն թարգմանվում է մի քանի ձով՝ ցանկություն, տրամադրություն, սեր, բայց ոչ եռանդ։ Հավասին իր անսահման գոհունակությունն է հայտնում սիրելի վարպետին և նրա կնոջը՝ Հիսնիին։

1929 թվականին, Հավասին արդեն ընտանիք կազմած և երկու երեխայի հայր, մշտական բնակություն է հաստատում Ախալքալաքում։ Այստեղ երիտասարդ գուսանի համար մի նոր ասպարեզ է բացվում։ Ժողովրդական գուսանական երգերի սիրահար ջավախեցիները նորեկ գուսանի նկատմամբ մի առանձին հոգատարություն են ցուցաբերում։ Հավասին բոլոր գյուղերից հրավեր է ստանում, չի մերժում և սիրով այցելում է։ Բախտի բերումով գուսանը ընկերակցում է տեղի նշանավոր երաժիշտներ ջութակահար Աշո Գրիգորյանի և դուդուկահար Հարութ Դավթյանի (Սամսրցի Արութ) հետ։ Ի պատիվ այս երկուսի, պետք է ասել, որ նրանք խոշոր դեր են խաղացել Հավասու երաժշտական ունակությունների զարգացման գործում։

Ջավախքում ամենուրեք հնչում էին անվանի գուսանի երգերը։ Տեղական ռադիոհաղորդումների ծրագրում շարունակ կային Հավասու երգերը, որոնք ավելի հաճախ կատարում էր ինքը՝ գուսանը։ Հավասու երգերը առաջին անգամ տպագրվել են Ախալքալաքի շրջանային, իսկ այնուհետ՝ "Պրոլետար" ("Սովետական Վրաստան") հանրապետական թերթերում։

Ախալքալաքում հիմնականում ձևավորվեց նրա գուսանական արվեստը։ Հավասու երգերը հագեցված են լեռնաշխարհի բնության վեհությամբ, նազանքով և յայլա գնացող կանանց ու աղջիկների գեղեցկությամբ, դաշտերում ու լեռներում ջանասիրաբար աշխատող մարդկանց նվիրվածությամբ։ Գուսանը այդ ամենին ջերմությամբ է արձագանքում "Ջավախեցի, ջանիդմեռնեմ" երգում։

Ասում են ձուկը ծովում է մեծանում, այդ մտքին համամիտ էր նա գուսանը, նա գրեց "Գնանք Երևան" երգը ու 1944 թվականին մեկնեց, դարձավ մայրաքաղաքի մշտական բնակիչ։ Ստեղծագործական աշխատանքի մի նոր շրջան է սկսվում գուսանի համար. համերգներով հանդես է գալիս հանրապետության շրջաններում, գյուղերում, մշակույթի տներում, ելույթներ է ունենում ռադիոյով, հեռուստատեսությամբ, երգերը տպագրվում են թերթերում և ամսագրերում։ Մեկը մյուսի հետևից հրատարակվում են գուսանի ստեղծագործությունները՝ "Նոտայագրված երգեր" (1947թ.), "Բուրմունք"  (1950 թ.), "Երգերի ժողովածու" (1958 թ.), "Իմ քնարը" (1961 թ.), "Գուսան Հավասի" (1983 թ.) և այլն։

Բազմաթիվ ուսումնասիրություններ են գրվել Հավասու ստեղծագործությունների մասին։ Նրա գուսանական արվեստը և գործունեությունը բարձր են գնահատվել, նա արժանացել է ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստի կոչմանը։ Մի քանի անգամ մեծ հանդիսավորությամբ նշվել են գուսանի հոբելյանները, ավելի ճոխ ու բովանդակալից էր նրա 80-ամյակին նվիրված երեկոն և այն եղավ վերջինը ... 1978 թվականի փետրվարի 22-ին դադարեց բաբախելուց մեր ժամանակի նշանավոր գուսան Հավասու սիրտը։

Երևան մեկնելուց հետո ախալքալաքցիները կարոտով էին սպասում ուստա Արմենակին (այսպես էին անվանում Ջավախքում նրան)։ Եվ նա գալիս էր սիրով ու ամեն անգամ մի նոր խումբ կազմած ելույթներ էր ունենում։ Ջավախքում շատ հուշեր են կապված գուսանի անվան հետ, որոնք այսօր էլ նրա երկրպագուները պատմում են, իսկ երգերը գիտեն բոլորը և երգում են, երգում են մեծ բավականությամբ։

1939 թվականի կեսերին Վրաստանի կոմպոզիտորների միության կողմից գործուղված կոմպոզիտոր Ումր-Շատը Ախալքալաքի շրջանում գրի աոավ աշուղական և ժողովրդական երգեր

 

Top


English:

Gusan Havasi

Biography written by D. Bagratouni

Gusan Havasi (Armenak Parsami Markosyan) was born in 1896 in Ayazma village, Tsalka region, in a family of landless villager. When Armenak was 3 years old, he became blind. The efforts of the parents to cure their child were in vain. The child lost his ability to see. The parents wanted the child to study something that would be useful in his condition. Armenak’s father was a known singer and story teller. He found out that Armenak had good vocal abilities and decided that his son could study music. A folk singer (gusan) Dovran, who was living in the nearest village, taught Armenak how to play saz and gave him some information about the art of folk singers. At the age of 12 Armenak with the older singers of the village was visiting nearest villages to sing. Armenk’s father knew the famous singer (ashugh) Tifili from the village Sulda and wanted his son to study music from him. Armenak stayed in Sulda for 2 years, after that Tifili gave him the nickname Havasi and announced him as an ashugh. Havasi comes from the word “havas” which means “wish, mood, love”.

In 1929 Havasi moved to Akhalkalak where he and his art were loved and respected by a wide range of people. He received invitations from different villages, didn’t refuse those invitations and visited all the villages. Famous musicians Asho Grigoryan (violin player) and Harut Davtyan (duduk player) were accompanying him. These two musicians played a significant role in the development of Haavasi’s musical abilities.

In Javakhk the songs of the famous singer (gusan) were very popular. Local radio broadcast Havasi’s songs very often. For the first time Havasi’s songs were published in the local newspaper, then in “The Proletar” (“Soviet Georgia”) newspaper.

Akhalkalak became the place where his musical abilities were formed. In his songs Havasi sings the greatness of the nature, the beauty of the women and girls, the hardworking character of the people working in the fields.

In 1944 a new period of activities started as Havasi moved to Yerevan. He gave concerts in the regions of Armenia, gave interviews on TV and radio, his songs were published in newspapers and magazines. A number of song collections were published: “Notayagrvac erger” (“Songs set to music”), “Burmunq” (“Fragrance”), “Ergeri joghovatcu” (“The collection of songs”), “Im qnary” (“My lyre”), “Gusan Havasi” (“Singer Havasi”) etc.

A number of studies were made about Havasi’s songs. His music was highly appreciated, he was awarded the title of National Artist of Armenian SSR. His anniversaries were celebrated. On 22’nd of February, 1978 Havasi died.

After he moved Yerevan, the people of Akhalkalak were missing him and were looking forward to meet him. Till today his fans tell stories about him, sing his songs with great pleasure.

He started composing in the first decade of 20’th century and became famous in the 1930s. He is the most talented representative of today’s generation of gusans (singers). His songs are interesting because of their different themes and high values.

Havasi wrote about 2000 songs and 1500 quatrains, 130 melodies. He also wrote fairy tales (“Northern sun”, “Betrayer Arpik”, “Ashkhen Surik”). Havasi touched upon all the important issues of his time. He wrote preceptorial, everyday songs. A special place was given to love poems. He also composed songs about contemporary life. In his works he greatly appreciates the love to the motherland rather than the love to the lover. He dedicated many songs to his lovely Javakhk.

Top


Russian:

Гусан Аваси

Составитель биографии Д. Багратуни

Гусан Аваси - Арменак Парсами Маркосян родился в 1896г. в бедной крестьянской семье в селе Айазма Цалкского района. С трехлетнего возраста был лешен зрения. Все попытки вылечить сына были напрастны. Отец заметил, что у сына Арменака есть вокальные способности и отправил его на учения сначала к Доврану из соседского села. Довран научил играть на сазе. Уже в 12 лет вместе с местными ашугами Арменак путешествует в разных селах района. Так как отец Арменака хорошо знал известного ашуга Тифили из села Сулда Ахалкалакского района, он отправил сына продолжить учится ашугскому мастерству к Тифили.  Через два года Арменак возвращается в свое радное село уже известным ашугом под именем Аваси (“авас”-“желание”, “настроение”, “любовь” ).

1929 году он переселился в город Аxалкалак, где познакомился с известными музыкантами  Ашо Григорян (скрипач) и Арутом Давтян (дудук), корорые сыграли большую роль в жизни молодого гусана.  Он был известен во всем Джаваxке, и был окружен особым вниманием, уважением и любовью со стороны людей. Его песни пели везде, его исполнения транслировали местные радиостанции. Впервые, произведения Аваси были опубликованы в районной газете Аxалкалака, затем и в республиканскиx газетаx  как “Пролетар” (”Советская Грузия”) и т.д..

Аxалкалак стал местом, где и сформировалась деятельность гусана. Песни Аваси проявляют красоту природы, женщин, усердный труд рабочего человека. Об этом Аваси поет в песне “Джаваxкци, джанид мернем”.

Гусан сочинил  песнью “Поедем в Ереван” (“Гнанк Ереван”), и в 1944г. перебрался в сталицу. Начался новый этап деятельности гусана: он выступает канцертами в разныx регионаx, селаx Армении. Печатают его произведения , “Песни начертанные нотами” (1947г.),  “Благоуxание” (1950г.), “Сборник песень” (1958г.),  “Моя лира” (1961г.), “Гусан Аваси” (1983г.) и т.д..

После переезда в Ереван его всегда с нетерпением ждали в Аxалкалаке. А он приезжал и с любовью давал канцерты. Много xорошиx воспоминаний остались в памяти аxалкалакцев, они до сиx пор рассказывают разные истории связанные с ашугом и поют его песни.

Из его произведений известны - “Сборник песен”, ”Гусан Аваси”, ”Северное солнце”, “Прекрасные горы Армении”, “Молодая Армения”, “Советские пол века”, “Родина” и т.д.. Гусанскую деятельность Аваси оценили многие исследователи. Ему било присвоено звание Народного артиста Армянской ССР. Он ушел из жизни 22-го февраля 1978 года.

Аваси является  одним из талантливыx ашугов старшего поколения, чьи песни выделяются разнообразием  тематикой и высокими достижениями xудожественности. Аваси написал около 2000 песен, 1500 четверостиший и сочинил более 130 мелодий. Его руке принадлежат поучительные, жизненые, сатирические песни, а также любовьные стиxотворения. Он также много песен посветил своему времени, армии, Отечественной войне и своему любимому Джаваxку

 

Top

 
 
Copyright © 2008 - Javakhk Songbook
Reproduction in full or in part is prohibited without reference to
JavakhkMusic.com